Η άνοδος του Ιουλιανού
Το 355 μ.Χ., ο Κωνστάντιος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου και γιος του Μεγάλου Κωνσταντίνου, πολεμούσε στη Γαλατία τους Αλαμάνους. Είχε συνειδητοποιήσει όμως πως η διοίκηση και η άμυνα της τεράστιας έκτασης της αυτοκρατορίας, δεν ήταν δυνατό να ελεγχθούν από ένα μόνο άτομο. Στη κρίσιμη αυτή καμπή, ο Κωνστάντιος μετακάλεσε τον ξάδελφό του Ιουλιανό από την Αθήνα, οπού εκεί σπούδαζε φιλοσοφία. Ο Κωνστάντιος τον ονόμασε καίσαρα και του ανέθεσε τη διοίκηση της Γαλατίας, με ειδική αποστολή την προάσπιση του συνόρου του Ρήνου.
Ο Ιουλιανός, επειδή ήταν πολύ νέος και άπειρος για μια τόσο σοβαρή και υπεύθυνη θέση, ο ξάδελφός του και αυτοκράτορας, παρέμεινε μαζί του όλο το 356, πολεμώντας τους Αλαμάνους. Ο Ιουλιανός, εκτός από ηρωική στάση στις μάχες, έδειξε αξιόλογες ηγετικές ικανότητες.
Το 357, ο Ιουλιανός επισκέφτηκε τη Ρώμη. Η παρουσία του εκεί εντυπωσίασε τους πολίτες. Η ιστορία την επίσκεψη αυτήν την κατέγραψε ως μεγαλοπρεπή και αυτοκρατορική.
Το κύρος που απέκτησε ο Ιουλιανός στη Δύση, αλλά και ο σεβασμός και η αγάπη που τον προσπόρισαν οι στρατιώτες του αυτοκρατορικού στρατού, μετά τις νίκες του εναντίον των Αλαμάνων, τον κατέστησαν ύποπτο στα μάτια του Κωνστάντιο. Ο τελευταίος πίστευε πως ο Ιουλιανός επιδίωκε να προσεταιριστεί το θρόνο. Έτσι του ζήτησε το ικανότερο μέρος του στρατού για να το εντάξει σε εχθροπραξίες στο ανατολικό μέτωπο.
Η διαταγή αυτήν του Κωνστάντιου δεν ήταν παράλογη, καθώς η περσική απειλή καραδοκούσε και περίμενε την κατάλληλη στιγμή να δράσει. Τα τμήματα που έφτασαν στην ανατολή αρνήθηκα, πρώτα, να υπακούσουν στις διαταγές το αυτοκράτορα και έπειτα στασίασαν, ονομάζοντας καίσαρα ολόκληρης της αυτοκρατορίας τον Ιουλιανό, το 360. (Ι. Καραγιανόπουλος, Ιστορία Ι. 149 κ.ε.).
Ο Ιουλιανός δε δέχτηκε ν’ ανέλθει στο θρόνο. Μετά από πιέσεις όμως, αποδέχτηκε τη νέα κατάσταση και προσπάθησε να πείσει τον Κωνστάντιο να συμφιλιωθεί με τα νέα δεδομένα. Ο Κωνστάντιος αρνήθηκε κατηγορηματικά και προετοίμασε το στρατό του για μια μάχη, που δε θα έκρινε μόνο το στέμμα, αλλά και την ίδια τη ζωή του. Ο Ιουλιανός είχε φτάσει στη Ναϊσό, όταν το φθινόπωρο του 361, ενημερώθηκε ότι ο Κωνστάντιος είχε πεθάνει ξαφνικά στην Κιλικία. Με αυτό το απρόσμενο γεγονός, ο Ιουλιανός ντύθηκε την αυτοκρατορική πορφύρα και ανέβηκε στο θρόνο στις 3 Νοεμβρίου του 361.

Η αναγέννηση της αρχαίας θρησκείας στα χρόνια του Ιουλιανού
Με την άνοδο του Ιουλιανού στον αυτοκρατορικό θρόνο (361-363) ήλθε στο προσκήνιο το πρόβλημα της συμβίωσης του αρχαίου πολιτισμού και της αρχαίας θρησκείας, με τη νέα θρησκεία και τα δόγματά της. Ο παρακμασμένος ειδωλολατρικός κόσμος, που αν και βρισκόταν στο ηλιοβασίλεμα του, αντιφέγγιζε ακόμα κάτι από την άμετρη σοφία του, την τέχνη του, την παιδεία του. Η αγάπη που έτρεφε ο νέος αυτοκράτορας για την αρχαιότητα και σε συνδυασμό με προσωπικά τραγικά βιώματα, τον έκαναν να στραφεί με όλη τη δύναμη της ψυχής του εναντίον της νέας θρησκείας, που σε αυτήν ανήκε και ο Κωνστάντιος, ο οποίος δολοφόνησε τον αδελφό του Γάλλο και παρά λίγο να δολοφονήσει και τον ίδιο. (Ι. Καραγιανόπουλος, Ιστορία Ι. 157 κ.ε.).
Δεν ήταν μόνο η προσωπική πίστη του Ιουλιανού για την αναγέννηση της αρχαίας θρησκείας. Οι ίδιες οι συνθήκες δημιουργούσαν πρόσφορο έδαφος για μια τέτοια προσπάθεια. Οι χριστιανοί ήταν διχασμένοι σε δύο τάγματα. Σε αυτό των Ορθοδόξων και σε αυτό των αιρετικών, όπου αντιδικούσαν και πολλές των περιπτώσεων, έρχονταν σε ρήξη. Επίσης, ο αριθμός των οπαδών της αρχαίας θρησκείας, ειδικά στο δυτικό τμήμα της αυτοκρατορίας και τη Ρώμη ήταν πολύ ισχυρός. Ο στρατός, στο μεγαλύτερο μέρος του ήταν εθνικός. Με βάση αυτά η προσπάθεια του Ιουλιανού αρχικά καρποφορεί. Πολλοί χριστιανοί δελεασμένοι ή εξαναγκασμένοι εγκατέλειψαν την πίστης του για να ασπασθούν τα είδωλα.
Οι πρώτες επιτυχίες του Ιουλιανού όμως, έμειναν περιορισμένες σε μεμονωμένα άτομα ή σε κλειστές ομάδες και εκφυλίστηκαν γρήγορα. Κάποιο ισχυρό, δυνατό, αποτελεσματικό αντιχριστιανικό κίνημα δεν καρποφόρησε, παρά τις γεμάτο πάθος ενέργειες του Ιουλιανού. Και αυτό, όπως δηλώνουν οι Βυζαντινολόγοι και ιστορικοί ήταν αναμενόμενο, καθώς ο Ιουλιανός δεν άρχισε τον αγώνα κατά των Χριστιανών ως ένας εκφραστής και εμπνευστής μιας μεγάλης ομάδας μαζών. Ο Ιουλιανός, εκπροσωπούσε μια μικρή ομάδα από εθνικούς φιλοσόφους, νοσταλγούς της παλαιάς εποχής και διανοουμένους, που ήταν αμφίβολο αν είχαν βαθύτερη σχέση με τη λαϊκή μάζα και τις πραγματικές της ανάγκες και ανησυχίες.

Τα μέτρα κατά των χριστιανών & η κατάληξη της “ρομαντικής” πολιτικής του

Ο ρομαντικός τρόπος με τα οποία αντιμετώπιζε τα γεγονότα ο Ιουλιανός, φαίνεται και από το γεγονός ότι αναδιοργάνωσε την αρχαία θρησκεία και τον εθνικό κλήρο κατά πρότυπο της Χριστιανικής οργάνωσης. Με αυτό τον τρόπο όμως, οι θυσίες στα είδωλα, οι επίσημες λατρευτικές τελετές, οι ύμνοι στους θεούς, στερημένες από κάθε περιεχόμενο, απόμειναν εξωτερικοί τύπο που προκαλούσαν την περιφρόνηση των υπολοίπων κατοίκων της αυτοκρατορίας.
Κάτω από ρομαντικές πολιτικές, τα θρησκευτικά του οράματα ήταν καταδικασμένα. Και η αποτυχία αυτήν τον οδήγησε στη λήψη ολοένα και πιο βίαιων μέτρων εναντίον των χριστιανών και της εκκλησίας. Κατήργησε όλα τα ευνοϊκά μέτρα για τους χριστιανούς. Απαγόρευσε σε χριστιανούς δασκάλους να διδάσκουν αρχαία ελληνική γραμματεία. Όλα αυτά και σε συνδυασμό της δυσαρέσκειας στο πρόσωπο του Ιουλιανού, όχι μόνο των Χριστιανών, αλλά και μετριοπαθών εθνικών, θα είχαν οδυνηρά αποτελέσματα για την υστεροφημία του, αν ο απρόοπτος θάνατός του στη διάρκεια της εκστρατείας κατά των Περσών δεν ανέτρεπε τους ανεδαφικούς θρησκευτικούς του οραματισμούς.

Η εσωτερική πολιτική
Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούμε, έστω επιγραμματικώς, για την επιτυχημένη κατά τ’ άλλα εσωτερική του πολιτική:
Περιόρισε τον αριθμό των κρατικών υπαλλήλων για να μην επιβαρύνουν το κράτος, περιέκοψε τις δαπάνες του οξέος δρόμου (cursus publicus), ενίσχυσε τις ανώτερες σχολές και την παιδεία, καθόρισε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι θα επιλέγονται μόνο από αποφοίτους ανωτάτων σχολών και χορήγησε ηθικές αμοιβές και προνόμια στους γιατρούς. Επίσης προσπάθησε να εμφυσήσει νέα ζωή στους αστικούς θεσμούς και στην αστική ζωή, ενισχύοντας οικονομικά τις πόλεις και διευρύνοντας τον αριθμό των βουλευτών.

Το τέλος

Το Μάρτιο του 363, βλέποντας τον Περσικό κίνδυνο να γίνεται απειλητικός, αναχώρησε από την Αντιόχεια με κατεύθυνση τον Ευφράτη. Νίκησε στις πρώτες συγκρούσεις τις περσικές δυνάμεις, μα σε μια μάχη πληγώθηκε θανάσιμα. Μεταφέρθηκε στη σκηνή του και ύστερα από μερικές ώρες υπέκυψε στα τραύματά του. Μέχρι και την τελευταία στιγμή, συνδιαλεγόταν με τους συμπολεμιστές του. Όσο το τέλος πλησίαζε ήταν γαλήνιος και ήρεμος, όπως οι στωικοί φιλόσοφοι, τους οποίους διάβαζε συνεχώς.
Το περίφημο “Νενίκησάς με Γαλιλαίε” δεν το είπε ποτέ. Η μεταγενέστερη αυτή φράση, που την επινόησαν οι Χριστιανοί, αποδεικνύει περίτρανα την αποτυχία της πολιτικής του, δείχνοντας συγχρόνως ότι ήταν ένας ρομαντικός οραματιστής.

Άκης Παρισιάδης

Σχετικά άρθρα:

1. ΕΝΑΣ-ΕΝΑΣ…ΜΗΝ ΣΠΡΩΧΝΕΣΤΕ ΣΤΟ ΠΑΣΟΚ! ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 31.3.2012 ΟΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝΤΩΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ
2. ΕΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΤΑΞΙ ΚΕΡΔΗΘΗΚΕ - ΕΧΟΥΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΑΚΟΜΑ ΜΑΧΕΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΜΑΣ