“Ρώτησαν κάποτε το σκουλήκι. Πως τα κατάφερς ρε ? Κι αυτό απάντησε : σέρνοντας και έρποντας …” . Το διάβασα σε ένα βιβλίο του Βασίλη Κωστάρα λίγο πριν τελειώσω το Γυμνάσιο. Τραχύς ο λόγος του συγγραφέα για ένα παιδί στα 14. Η ζωή θέλει αγώνα …

Λίγο αργότερα, στο 2ο Λύκειο Κορίνθου, η τύχη με έφερε στα χέρια ενός φιλόλογου, πρώην διπλωμάτη ο οποίος αγαπούσε την εκπαίδευση τόσο ώστε να αποφασίσει να αφήσει τα προξενεία για να κατεβαίνει κάθε πρωί από την Αθήνα για να διδάξει αρχαίο κείμενο στη Κόρινθο. “Εχετε την ευκαιρία να κάνετε πολλά αρκεί να προσπαθήσετε ..” έλεγε.

Στο ίδιο μήκος κύματος και ο καθηγητής της φυσικής. Πήγαιναν οι γονείς κάθε τρίμηνο να διαμαρτυρηθούν για μερικές αδιάφορες μονάδες που θα ανέβαζαν την βαθμολογική (όχι την ουσιαστική) εικόνα του παιδιού τους. Οργισμένος ένα πρωί παρατήρησε “Δεν χρειάζεται να κάνετε πολλά πράγματα στη ζωή σας. Κάντε λίγα αλλά με αξιοπρέπεια και να μην έχετε ανάγκη κανέναν”. Αυτό το τελευταίο επιδέχεται συζήτηση και σχόλια εφόσον το διαβάσει κανείς με διάθεση να το κιτρινίσει. Επι της ουσίας και για την εποχή του, ήταν ένα καθαρό, ανθρώπινο, αυθεντικό μήνυμα.

Με τέτοια βιώματα είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί κανείς σε βουλευτικό γραφείο και να αποδέχεται στο πίσω μέρος του μυαλού του ότι μία σύμβαση ορισμένου χρόνου για απόκτηση εργασιακής εμπειρίας είναι το κόλπο και η μέθοδος ώστε να αποκτηθεί μία μόνιμη θέση εργασίας στο δημόσιο. Ένα μεγάλο πλήθος διορισμένων στα stage συμμετείχαν στο κόλπο ή το όνειρο έχοντας πειστεί ότι δεν υπάρχει αξιοκρατία, όλα δουλεύουν στα γραφεία των βουλετών και εν πάσει περιπτώσει “ας πάω εγώ γιατί θα πάει κάποιος άλλος”.

Η λογική λέει ότι ενώ ισχύει η σύμβαση απόκτησης εργασιακής εμπειρίας, προσπαθώ να βρω εργασία αντί να περιμένω ανανέωση της σύμβασης και ελπίζοντας σε μονιμοποίηση. Η λογική λέει ότι η φιλοδοξία και λίγος εγωισμός θα ήταν απλοί λόγοι να προσπαθήσει κανείς να βρει έστω ένα καλύτερο μισθό. “Ξεχνάω” σκόπιμα την ασφάλιση διότι τα πρώτα 15 επαγγελματικά μου χρόνια αδυνατούσα να εξοφλήσω τις βαριές εισφορές του ταμείου μηχανικών λόγω άλλων υποχρεώσεων. Και βέβαια μη ξεχνάμε ότι οι παλιοί έλεγαν ότι το αγώι κάνει τον αγωγιάτη.

Θα συμφωνήσω ότι δεν υπάρχει αξιοκρατία. Το να ψάχνει κανείς συντομότερο και απλούστερο δρόμο είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση. Το να πουλάει ο βουλευτής ελπίδα είναι κομμάτι της “δουλειάς” του. Ας μείνουμε σε μας και να αναρωτηθούμε τελικώς ποιους αφορά η αξιοκρατία. Προφανώς όσους ενδιαφέρονται αποκλειστικά να τακτοποιηθούν στο ασφαλές δημόσιο. Διότι ο ιδιωτικός τομέας και το ελεύθερο επάγγελμα λειτουργεί αξιοκρατικά εξ ορισμού. Βεβαίως, το δημόσιο έχει άπειρα πλεονεκτήματα :

Ειδικά επιδόματα άνευ εργασίας για πολλούς (βλέπε εκλογικό επίδομα νομαρχίας για παράδειγμα), λίγες ώρες δουλειάς ειδικά μετά από κάποια χρόνια προυπηρεσίας, δυνατότητα απασχόλησης στην αυτοδιοίκηση με δεύτερο μισθό, δεύτερη απασχόληση με αφορολόγητες αμοιβές, σίγουρο μισθό για τους νεολαίους και συνδικαλιστές που κάνουν πολιτική ως δεύτερο επάγγελμα κλπ.

Βέβαια, όσοι αξιοποιούν τα πλεονεκτήματα είναι οι αποτελεσματικοί του δημοσίου που θα μπορούσαν να σταδιοδρομήσουν στον ιδωτικό τομέα. Πρέπει για παράδειγμα να έχεις “προσόντα” να έχεις μισθό δημοσίου και να γίνεσαι αντιδήμαρχος. Θέλει “προσόντα” να είσαι δάσκαλος αλλά να βγάζεις αφορολόγητο χρήμα κάνοντας ιδιαίτερα στους μαθητές σου. Θέλει “προσόντα” να είσαι μηχανικός δημοσίου ή ΥΠΕΧΩΔΕ και να εφαρμόζεις νόμους με “παραγωγικό” τρόπο. Το γράφω αυτό διότι αναρωτιέμαι με πιο αφορολόγητο τρόπο μπορεί να αυξήσει το εισόδημά του ένας υπάλληλος ιδιωτικής εταιρείας που συνήθως εργάζεται πάνω από 10 ώρες την ημέρα στη κανονική του εργασία.

Πρέπει βεβαίως να παρατηρήσουμε ότι οι κεντρικές πολιτικές επιλογές και οι ευρωπαικές εξελίξεις αλλάζουν το εργασιακό τοπίο με τρόπο που αναδεικνύει την αξιοκρατία. Διαλύοντας για παράδειγμα την Ολυμπιακή και παράγοντας ιδιωτικές εταιρείες, αναγκάζεις το κόσμο να δουλέψει σε ιδιωτικό περιβάλλον. Απελευθερώνοντας τις τηλεπικοινωνίες και υποβαθμίζοντας τον ΟΤΕ, μεταφέρεις εργατικό δυναμικό στους εναλλακτικού παρόχους που είναι ιδιωτικές εταιρείες. Το 1985 ο ΟΤΕ είχε 36000 υπαλλήλους ενώ τώρα έχει 10000. Και βέβαια, άλλο πράγμα να εργάζεσαι στον δημόσιο ΟΤΕ και άλλο στη Forthnet ή άλλη ιδιωτική εταιρεία.

Πολλοί μιλάνε για καπιταλισμό και νεοφιλελευθερισμό χωρίς να έχουν καν βιώματα από χώρες στις οποίες ο καπιταλισμός δουλεύει. Υπάρχουν χώρες που η μερική απασχόληση, έστω μερικών ωρών, είναι θεσμοθετημένη, φορολογείται και ασφαλίζεται, παράγωντας, μερικές φορές, υψηλότερα εισοδήματα από τη μόνιμη εργασία. Υπάρχουν χώρες όπου η απελευθέρωση των επαγγελμάτων ρίχνει τα κόστη και φτιάχνει καθαρές θέσεις απασχόλησης διότι λειτουργεί ο ανταγωνισμός και όχι οι συντεχνίες.

Συνεπώς χρειαζόμαστε ως κοινωνία κάποιες αποφάσεις. Πρώτα οι ανθρώπινες : θα πηγαίνουμε στο βουλετικό γραφείο να πουλάμε ψήφους για να εισπράττουμε ελπίδα? Θα κλέβουμε με άλλοθι ότι όλοι κλέβουν ? Μετά οι πολιτικές αποφάσεις : Θα συνεχίσουμε να κάνουμε πολιτική παίζοντας με την ελπίδα των νέων ή θα μπούμε στη μόνη αξιόπιστη λογική που είναι :

καταγράφω όλες τις κενές θέσεις, προσλαμβάνω μέσω ΑΣΕΠ και σταματάω όλα τα παρωχημένα μοντέλα με ωρομίσθιους, συμβασιούχους κλπ.

Δεν πρόκειται ποτέ να κατανοήσω “αδικημένους” που επειδή επέλεξαν οι ίδιοι να μείνουν στα stage πιστεύοντας ότι στην Ελλάδα “ουδέν μονιμότερο του προσωρινού”, τώρα θεωρούν ότι έχουν περισσότερα δικαιώματα από 50χρονους που εξαιτίας του κλεισίματος της Ασπίς Πρόνοια, βρίσκονται σε απόγνωση. Από την άλλη πλευρά, κάποιοι τους πούλησαν το δικαίωμα να σκέφτονται έτσι. Κάποιοι εκπαίδευσαν πολλές γενιές να σκέπτονται έτσι (όσους δηλαδή αποδέχτηκαν τέτοιου είδους εκπαίδευση) συνεπώς, πρέπει οι ίδιοι οι κυβερνώντες να βρουν εκείνη την πολιτική μέθοδο μετάβασης σε ένα άλλο μοντέλο που ουδείς φαίνεται να πιστεύει ακόμα. Αν η μέθοδος περιλαμβάνει μοριοδότηση ή άλλα μέτρα ας γίνουν. Η μετάβαση όμως στο άλλο “καθαρό” μοντέλο θέλει χρόνο και χτίσιμο.

Λάμπρος Κωστάρας