Από τα αρχαία χρόνια είναι γνωστό το δίλλημα των ανθρώπων, να επιλέξουν μεταξύ της δύσκολης ενάρετης ζωής και των εύκολων λύσεων, όπως διαβάζουμε στον Μύθο του Ηρακλή. Αυτό, εκμεταλλεύονται οι διάφοροι καιροσκόποι της ιστορίας, υποσχόμενοι στους ταλαιπωρημένους από την καθημερινή εργασία ανθρώπους μαγικές, καινοτομικές ή μεταφυσικές λύσεις στα διάφορα προβλήματα που τους απασχολούν. Για ερωτικά φίλτρα, θεραπευτικά μαντζούνια, διαλύματα τριχοφυΐας, μάντες, μάγους, χάρτες θησαυρών και αεικίνητα βρίσκονται πελάτες ακόμα και σήμερα. Ένα από τα πρόσφατα «κόλπα» είναι οι συσκευές εξοικονόμησης ενέργειας.
Οι συσκευές στις οποίες αναφέρομαι διαφημίζονται ως «εξοικονομητές ενέργειας» που μειώνουν τις θερμικές ή ηλεκτρομαγνητικές απώλειες, είναι λίγο μεγαλύτερες από ένα πακέτο τσιγάρα και τοποθετούνται σε μια πρίζα. Οι έμποροι υπόσχονται στους πελάτες μειώσεις λογαριασμών της ΔΕΗ μέχρι και 40%. Για να αποδειχθεί η λειτουργία τους, τοποθετείται σε μια παροχή ένα αμπερόμετρο (αμπεροτσιμπιδα) και τοποθετώντας τον «εξοικονομητή» προβάλλεται η μείωση του ρεύματος σε ένα φορτίο. Η δε λιανική τιμή αγοράς τους κυμαίνεται μεταξύ 40-90 Ευρώ.
Η ευφυή ανάμειξη φυσικών φαινομένων και παραμόρφωση της αλήθειας καταλήγει σε μια πολλαπλή απάτη, η οποία γίνεται πιστευτή ακόμα και από ειδήμονες. Για να εξηγηθεί πέραν πάσης αμφιβολίας η απάτη, πρέπει να καθοριστεί το ηλεκτρικό φαινόμενο στο οποίο αναφερόμαστε.

Η ηλεκτρική ενέργεια μετριέται σε (κιλο)βατώρες. Η ενέργεια που καταναλώνεται από μια συσκευή ανα μονάδα χρόνου (δευτερόλεπτο) ονομάζεται φαινόμενη ισχύ [S]και μετριέται σε (κιλο)βολταμπερ. Το σύνολο της ισχύος (φαινόμενη) μιας συσκευής χωρίζεται σε δυο υποσύνολα. Την ενεργό ισχύ [P] και την άεργο[Q]. Η ενεργό ισχύ [P], δηλαδή η ηλεκτρική ενέργεια ανά δευτερόλεπτο που παράγει πραγματικό έργο μετριέται σε (κιλο)βατ (kW). Με πραγματικό έργο εννοούμαι το σύνολο της ενέργειας που τελικά μετατρέπεται στην π.χ. κίνηση που επιθυμούμε. Το δεύτερο υποσύνολο της φαινόμενης ισχύος ονομάζεται άεργο ισχύ [Q] και μετριέται σε (κιλο)βολταμπερ ρεακτιφ (kVAr). Ονομάζεται άεργο διότι σε αντίθεση με την ενεργό ισχύ δεν μετατρέπεται σε έργο αλλά αντανακλάται από την συσκευή και επιστρέφει στο ηλεκτρικό δίκτυο με διαφορετική μορφή. Σε αναλογία μπορεί κανείς να φανταστεί την πορεία μιας ηλιαχτίδας μέσα από ένα παράθυρο. Ένα ποσοστό της περνά από το παράθυρο και το υπόλοιπο αντανακλάται αλλά έχει διαφορετική κατεύθυνση από την αρχική. Από τις συσκευές που δημιουργούν άεργο ισχύ, είναι κυρίως αυτές με επαγωγική συμπεριφορά, δηλαδή αυτές που ενσωματώνουν πηνία, π.χ. κινητήρες, φωτιστικά φθορίου, μετασχηματιστές…

Η φαινόμενη ισχύ [S] είναι το γινόμενο της τάσης [V[ και της έντασης [Ι]. Συνεπώς η άεργο ισχύ[Q], παρόλο που δεν παράγει έργο υπάρχει στους ηλεκτρικούς σαν ένταση (ρεύμα). Επειδή το ρεύμα είναι υπεύθυνο για τις θερμικές απώλειες των αγωγών, η άεργο ισχύ αντισταθμίζεται στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις και από την ΔΕΗ με αυτοματοποιημένες συστοιχίες ζεύξεις πυκνωτών.
Ο «εξοικονομητής» που πωλείται από τους διάφορους επιτήδειους αποτελείται από έναν κοινό πυκνωτή συσκευασμένο σε ένα κουτί, που εφαρμόζει σε μια πρίζα. Υλικά, που κοστίζουν σε ένα ακριβό κατάστημα ηλεκτρολογικού υλικού κάτω από 5 Ευρώ. Η δε λειτουργία του «εξοικονομητή» είναι να μειώσει την άεργο ισχύ αν αυτή υπάρχει. Στον οικιακό τομέα υπάρχει ελάχιστη άεργο ισχύ που δημιουργείται ίσως από πεπαλαιωμένο ψυγείο ή παλαιού τύπου κλιματισμού ή από κάποιο πιεστικό. Η μείωση της ένδειξής της αμπεροτσιμπίδας στα πειράματα των εμπόρων αφορά μόνο την μείωση της άεργου ισχύος. Η πραγματική ισχύς δεν μπορεί να μειωθεί λόγο του φυσικού νόμου της αρχής διατήρησης της ενέργειας ( 2ος νόμος της θερμοδυναμικής). Σε περίπτωση δε, που στο σπίτι δεν καταναλώνεται άεργο ισχύ και τεθεί σε λειτουργία ο «εξοικονομητής» θα παράγει άεργο ισχύ ο ίδιος, αφού η αντιστάθμιση πρέπει να προσαρμόζεται δυναμικά στα εκάστοτε φορτία.
Ακόμα και στην περίπτωση που κάποιος θέλει μια συσκευή «εξοικονομητή» στο 1000% του κόστους των υλικών του, η εξοικονόμηση της άεργου που επιτυγχάνεται σε οικιακούς καταναλωτές, δεν τιμολογείται από την ΔΕΗ! Αυτό συμβαίνει, επειδή οι ηλεκτρομηχανικοί μετρητές που είναι εγκατεστημένοι στα σπίτια από την ΔΕΗ δεν έχουν την δυνατότητα να μετρήσουν την άεργο ισχύ. Η άεργο ισχύ τιμολογείται μόνο στα εμπορικά και βιομηχανικά τιμολόγια και για να μετρηθεί από την ΔΕΗ, είτε υπάρχουν δυο ηλεκτρομηχανικοί μετρητές είτε ηλεκτρονικοί μετρητές ενέργειας.
Συνοψίζοντας καταλήγουμε, πως οι προαναφερόμενοι «εξοικονομητές» δεν είναι τίποτε άλλο από πυκνωτές πρίζας που πωλούνται στο δεκαπενταπλάσιο του κόστους τους και δεν υπάρχει η περίπτωση να μειώσουν τον λογαριασμό της ΔΕΗ στον οικιακό τομέα. Η δοκιμή μείωσης του ρεύματος που πείθει τα υποψήφια θύματα, αφορά κατ αποκλειστικότητα την άεργο ισχύ. Οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται την οικονομική δυσχέρεια ή την οικολογική ευαισθησία των καταναλωτών οι οποίοι δεν διαθέτουν την εξειδικευμένη γνώση που χρειάζεται για να αναγνωριστεί η απάτη και χρήζουν καταγγελίας. Ιδιαίτερα αν οι προαναφερόμενες συσκευές δεν φέρουν καν το υποχρεωτικό για την ευρωπαϊκή ένωση σήμα “CE” που εξασφαλίζει μια στοιχειώδη ασφάλεια. Όσοι έμποροι και βιοτέχνες ενδιαφέρονται πραγματικά για την αντιστάθμιση της άεργου ισχύος, μπορούν να ζητήσουν από τον οικείο Ηλεκτρολόγο τους μια εγκατάσταση διόρθωσης συνημίτονου, προσαρμοσμένη στις ανάγκες τις εκάστοτε εγκατάστασης και με τις απαραίτητες προστατευτικές διατάξεις.

Δημήτρης Τσερώνης
Ηλ. Μηχ. & Μηχ. Η/Υ

Σχετικά άρθρα:

1. ΚΑΛΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΓΑΝΑΚΤΙΣΜΕΝΟΥΣ ΕΠΙΒΑΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΑΣΤΙΑΚΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΟΥΝ ΤΑ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ